OKP və təkrarlanan davranışlar
OKP müalicəsində ekspozisiya nə deməkdir?
Ekspozisiya və reaksiyanın qarşısının alınması OKP-də necə tətbiq edilir? Razılaşdırılmış addımlar, rituallar və təhlükəsizlik barədə aydın izah.
OKP barədə oxuyarkən “ekspozisiya və reaksiyanın qarşısının alınması” ifadəsi ilə rastlaşmaq olar. Adı mürəkkəb səslənsə də, əsas fikir narahatlıq yaradan vəziyyətlə qarşılaşanda məcburi ritualı avtomatik yerinə yetirməməyi öyrənməkdir.
Proses necə qurulur?
Əvvəlcə hansı vəziyyətlərin narahatlıq doğurduğu və onlara hansı rituallarla cavab verildiyi müəyyənləşdirilir. Sonra addımlar çətinlik dərəcəsinə görə planlanır. İnsanla məqsəd və razılıq müzakirə olunur. Bu, qəfil qorxutmaq və ya məcbur etmək deyil.
Məsələn, problem təkrar yoxlamadırsa, adi təhlükəsizlik addımı ilə əlavə məcburi təkrar ayrılır. Terapevtlə razılaşdırılmış məşq həmin əlavə təkrara yönələ bilər. Müalicə real təhlükəni görməzliyə vurmaq və ya tibbi göstərişləri pozmaq üçün əsas deyil.
Niyə yalnız rahatlaşmağa çalışılmır?
Hər narahatlıqda ritual etmək beynə “yalnız bunu etsəm təhlükəsizəm” mesajını möhkəmləndirə bilər. Terapiyada qeyri-müəyyənliklə başqa cür davranmaq öyrənilir. Narahatlığın dərhal sıfıra düşməsi hər məşqin şərti deyil.
Zehni rituallar və yaxınlardan əminlik istəmək də nəzərə alınır. Görünən ritualı başqa bir gizli üsulla əvəz etmək müalicənin məqsədindən uzaqlaşdıra bilər.
Terapevtə hansı sualları vermək olar?
- Addımlar hansı meyara görə seçiləcək?
- Məşq çox ağır gəlsə, bunu necə müzakirə edəcəyik?
- Ev tapşırığı və ailənin rolu nə olacaq?
- İrəliləyiş necə izlənəcək?
Bu yanaşma OKP üçün istifadə olunan sübuta əsaslanan müalicələrdəndir, amma hər insanın planı fərdidir. Özünüz üçün sərt “sınaqlar” hazırlamaq əvəzinə, bu sahədə təcrübəli mütəxəssislə işləmək daha məqsədəuyğundur.